Debaty sejmoweDruga Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprawidłowości występujących przy realizacji budowy gazociągu tranzytowego z Rosji do Niemiec przez spółkę EuRoPol GAZ

   W odpowiedzi na interpelację posła na Sejm RP pana Jana Łopuszańskiego i grupy posłów w sprawie nieprawidłowości występujących przy realizacji budowy gazociągu przez firmę EuRoPol GAZ SA z upoważnienia prezesa Rady Ministrów przedstawiam niniejsze wyjaśnienia przygotowane w porozumieniu z ministrami sprawiedliwości, gospodarki i skarbu państwa oraz prezesem Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.    Budowę gazociągu tranzytowego Jamał - Europa Zachodnia prowadzi firma System Gazociągów Tranzytowych EuRoPol GAZ SA Jest to podmiot prawa polskiego powołany specjalnie w celu budowy i późniejszej eksploatacji gazociągu tranzytowego. Jego akcjonariuszami są: Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA (48% akcji), rosyjska spółka akcyjna GAZPROM (48% akcji) oraz Gas Trading SA (4% akcji). Firma EuRoPol GAZ SA powstała w ramach realizacji Porozumienia pomiędzy rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Federacji Rosyjskiej o budowie systemu gazociągów dla tranzytu gazu rosyjskiego przez terytorium RP i dostawach gazu rosyjskiego do RP, podpisanego przez przedstawicieli rządów obu krajów w dniu 25 sierpnia 1993 r. i zatwierdzonego uchwałą nr 76/93 Rady Ministrów z 14 września 1993 r.    W okresie od 17 czerwca 1995 r. do 21 lipca 1995 r. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę obejmującą stan przygotowań do zwiększenia importu gazu ziemnego poprzez zróżnicowanie kierunków importu oraz rozbudowę sieci przesyłowych gazu w Polsce systemem gazociągów tranzytowych. Kontrolę prowadzono w Ministerstwie Przemysłu i Handlu oraz przedsiębiorstwie państwowym Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo. Wówczas kontrolerzy NIK nie podnieśli wobec kierownictwa PGNiG żadnych zarzutów, nie sformułowano również zaleceń ani uwag dotyczących podejmowanych przez przedsiębiorstwo działań.    Sprawa budowy gazociągu tranzytowego, jako realizacja porozumienia międzyrządowego z dnia 25 sierpnia 1993 r. pomiędzy rządem RP a rządem FR oraz protokółu do powyższego porozumienia z dnia 18 lutego 1995 r. była również przedmiotem obrad sejmowej Komisji Gospodarki w kwietniu 1998 r. W wyniku ustaleń komisji dokonano szeregu ekspertyz prawnych, które generalnie oceniają działania kolejnych rządów w tym zakresie jako zgodne z prawem polskim, a podpisane dokumenty rządowe za obowiązujące. Równolegle z tymi ekspertyzami minister gospodarki powołał specjalny zespół ekspertów, który dokonał analizy wieloletniego kontraktu pomiędzy firmą Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo (PGNiG) SA i Gazpromem SA, nie stwierdzając zagrożeń dla interesu państwa. Komplet dokumentów został przekazany w dniu 6 lipca 1998 r. do pana Zbigniewa Kaniewskiego przewodniczącego sejmowej Komisji Gospodarki oraz do pana Gabriela Beszłeja dyrektora Sekretariatu Prezesa Rady Ministrów.    W drugim półroczu 1998 r. została dokonana w tym zakresie wstępna kontrola NIK. Najwyższa Izba Kontroli nie przedstawiła dotychczas końcowego protokółu ustaleń, stąd też trudno odnieść się do jego ustaleń.    Działalności firmy EuRoPol GAZ SA towarzyszy od początku wiele emocji, sporów i kontrowersyjnych ocen. Zdaniem kierownictwa firmy, założone w 1997 r. przez pana Witolda Michałowskiego i pana Andrzeja Leppera Stowarzyszenie ˝Jesteśmy w Europie˝ inspiruje działania rolników utrudniające realizację inwestycji poprzez różnego rodzaju akcje, blokady i żądania wysokiego odszkodowania za naruszenie prawa własności.    W związku z doniesieniem EuRoPol GAZ SA Prokuratura Wojewódzka w Warszawie, po przeprowadzeniu postępowania sprawdzającego, postanowieniem z dnia 4 maja 1998 r. w sprawie sygn. V Ds. 23/98 odmówiła wszczęcia postępowania o utrudnianie przez pana Witolda Michałowskiego realizacji tej inwestycji. Postanowienie to, zaskarżone przez zainteresowaną firmę, zostało utrzymane w mocy postanowieniem prokuratora apelacyjnego w Warszawie.    Wydział Śledczy Pokuratury Wojewódzkiej w Warszawie prowadził pod sygn. V Ds. 60/98 postępowanie sprawdzające w kierunku art. 231 § 1 K.k (poprzednio art. 246 K.k. z 1969 r.), obejmujące zagadnienia związane z zawarciem i realizacją porozumienia pomiędzy rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Federacji Rosyjskiej o budowie systemu gazociągów dla tranzytu gazu rosyjskiego przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 sierpnia 1993 r.    W dniu 6 listopada 1998 r. zostało wydane postanowienie sygn. Ds. 60/98 o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych uczestniczących w procesie zawierania i realizacji porozumień między rządem RP a rządem FR o budowie systemu gazociągu dla tranzytu gazu rosyjskiego przez terytorium RP i dostawach gazu rosyjskiego do RP z dnia 25 sierpnia 1993 r. - tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 K.K. - wobec przedawnienia jego ścigania, którego treści nadano klazulę tajności, ponieważ informacje w nim zawarte mogą narazić na szkodę ważny interes państwa. Postanowienie uprawomocniło się 16 listopada 1998 r.    W dniu 2 grudnia 1998 r. Wydział Kryminalny Komisariatu Policji w Łapach (byłe woj. białostockie) wszczął postępowanie przygotowawcze o pobicie w dniu 24 listopada 1998 r. w Kamińskich Wiktorach pani Krystyny Żochowskiej (lat 40, mieszkanki Kamińskie Wiktory), przez pięciu nieznanych jej mężczyzn - pracowników firmy realizującej budowę gazociągu Jamał - Europa Zachodnia. Dochodzenie wszczęto w kierunku zaistnienia przestępstwa z art. 158 § 1 K.k. Do chwili obecnej w sprawie tej przesłuchano w charakterze świadków: męża pokrzywdzonej Stanisława Żochowskiego, pełnomocnika EuRoPol GAZ SA, pięciu pracowników firmy ochroniarskiej ˝Walmark˝ Spółka z o.o. oraz funkcjonariuszy miejscowego Komisariatu Policji, którzy w dniu 24 listopada 1998 r. załatwiali interwencję zgłoszoną przez pokrzywdzoną.    Ponadto zlecono wykonanie czynności Komendzie Rejonowej Policji Warszawa - Praga Południe, a także zażądano niezbędnych danych z firmy ochroniarskiej oraz od wykonawcy budowy Przedsiębiorstwa Budowlano-Montażowego ˝Prenaft˝ Sp. z o.o. w Krakowie. Dla potrzeb postępowania do akt dołączono odpisy:    a) wyroku NSA Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku, oddalającego skargę małżonków Żochowskich na decyzję wojewody białostockiego w przedmiocie przeprowadzenia gazociągu,    b) tytułu wykonawczego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku wzywającego małżonków do wydania części działki pod budowę.    Z zebranego dotychczas materiału wynika, że pracownicy ochrony, używając siły fizycznej wobec Krystyny Żochowskiej działali w zamiarze powstrzymania jej przed uniemożliwieniem prac budowlanych prowadzonych na jej działce zgodnie z przepisami prawa. W dalszym ciągu prowadzone jest postępowanie w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności zaistniałego zdarzenia. Nadzór nad dochodzeniem sprawuje prokurator Prokuratury Rejonowej w Białymstoku, z którym konsultowane są przedsięwzięcia podejmowane przez Policję. Niezależnie od powyższych działań, Komisariat Policji w Łapach wszczął w dniu 17 grudnia 1998 r. dochodzenie o przestępstwo z art. 224 § 2 K.k. w sprawie zmuszania funkcjonariuszy publicznych do zaniechania prawnych czynności służbowych w Kamińskich Wiktorach. Prowadzone postępowanie dotyczy męża pani Krystyny Żochowskiej - pana Stanisława Żochowskiego. Sprawa została zarejestrowana i objęta nadzorem Prokuratury Rejonowej w Łapach pod sygn. Ds. 1784/98.    Jednocześnie informuję, iż w pozostałych wymienionych w interpelacji przypadkach użycia przemocy przez pracowników budujących rurociąg zarządzono procedurę sprawdzenia we właściwych miejscowo jednostkach Policji.    Ustosunkowując się do poruszonych problemów, dotyczących odszkodowania z tytułu naruszenia praw własności do nieruchomości oraz odpowiednich działań administracyjnych, pragnę podkreślić, że administracja rządowa nie jest stroną w umowach cywilnoprawnych pomiędzy EuRoPol GAZ SA i rolnikami. Sygnalizowane problemy dotyczą niewielkiej liczby nieruchomości, które są przedmiotem decyzji administracyjnych; na dzień 31 sierpnia 1998 r. na ogólną liczbę 4218 umów rolnicy odmówili podpisania 100, w stosunku do 56 umów uzyskano decyzje administracyjne, założono 22 sprawy sądowe. Ministerstwo Gospodarki oraz inne resorty podejmowały w tym zakresie działalność wyłącznie mediacyjną, do czego upoważniają istniejące przepisy prawa.    Ustosunkowując się do problemu archaiczności przepisów wywłaszczeniowych, uprzejmie informuję, iż przepisy zezwalające na wejście na grunt i założenie urządzeń infrastruktury technicznej - co jest uznane za realizację celu publicznego - nie pochodzą z lat sześćdziesiątych, ale zostały wprowadzone ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU nr 115, poz. 741 ze zm.). Przepisy Konstytucji RP dopuszczają naruszanie prawa własności przez wywłaszczenie na cele publiczne za słusznym odszkodowaniem.    Przepisy art. 6 i art. 24 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzają następujący tryb postępowania. W przypadku konieczności wejścia inwestora na grunty stanowiące własność lub będące w użytkowaniu wieczystym innych osób niż inwestor w celu założenia urządzeń infrastruktury technicznej należy rozpocząć rokowania z właścicielami nieruchomości w celu uzyskania ich zgody na wejście na grunt. Rokowania powinna przeprowadzać jednostka organizacyjna, która zamierza realizować inwestycję, w tym wypadku EuRoPol GAZ SA. Przed rozpoczęciem rokowań musi być wydana decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Jeżeli rokowania zakończą się wynikiem negatywnym, EuRoPol GAZ SA może zwrócić się do starosty (przed dniem 1 stycznia 1999 r. - do wojewody) z wnioskiem o wydanie decyzji zezwalającej na wejście na grunt i założenie rurociągu gazowego zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Do wniosku należy dołączyć dokumenty z przeprowadzonych rokowań. Od decyzji wydanej przez starostę przysługuje tryb odwoławczo-skargowy określony przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Do czasu gdy decyzja starosty nie stanie się prawomocna wykonawca inwestycji nie może zajmować nieruchomości. Zapewniona jest zatem należyta ochrona interesów właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości.    Osobie, przez której grunty będzie przeprowadzone urządzenie infrastruktury technicznej przysługuje słuszne odszkodowanie za poniesione straty, a także dodatkowe odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości, jeżeli założenie urządzeń spowoduje taką sytuację. Ponadto gdyby w wyniku wykonywanych prac właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie mógł z niej korzystać w sposób dotychczasowy, może żądać wykupienia nieruchomości po cenach rynkowych.    Reasumując, zgodnie z art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowanie administracyjne jest duwinstancyjne. Oznacza to, że od decyzji organu I instancji stronie, którą jest właściciel nieruchomości, służy odwołanie do organu II instancji, natomiast od tej decyzji (wydanej w trybie art. 138 K.p.a.), skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wywłaszczenie traktowane jest jako ostateczny sposób nabycia nieruchomości w sytuacji, gdy nieruchomość nie może być nabyta w drodze dobrowolnej czynności cywilnoprawnej. Naruszenie prawa własności podlega ponadto ochronie sądowej.    Jeżeli ww. tryb został zachowany, to w przypadku wyczerpania trybu odwoławczego od wydanych decyzji właściciele nieruchomości nie mieli podstaw prawnych do czynnego przeciwstawiania się budowie gazociągu.    Z powyższego wynika, iż nie jest prawdziwy zarzut dotyczący braku należytej ochrony prawnej prawa własności, jak i samej archaiczności przepisów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości. Nie zachodzi również potrzeba dokonywania proponowanej w interpelacji zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż mogłoby to zahamować realizację celów publicznych.    Minister    Janusz Tomaszewski    Warszawa, dnia 24 lutego 1999 r.